12 avqust – Beynəlxalq gənclər günü
Bu gün – 12 avqust Beynəlxalq Gənclər Günüdür. BMT tərəfindən təsis edilən bu günün əsas məqsədi gənclərin qarşılaşdığı problemlərə diqqət çəkmək, onların cəmiyyətin inkişafındakı rolunu önə çıxarmaq və gənclərin qərarvermə proseslərində iştirakını təşviq etməkdir. Beynəlxalq Gənclər Günü ilk dəfə 2000-ci ildə qeyd olunub.
Amma bu tarixin arxasında maraqlı bir tarixçə dayanır...
12 avqust təsadüfən seçilməyib. 1998-ci il avqustun 8-dən 12-dək Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda gənclərlə bağlı məsələlərə həsr olunan ilk Ümumdünya Nazirlər Konfransı keçirilib. 146 ölkənin nümayəndələrinin iştirak etdiyi konfransda gənclərin təhsili, məşğulluğu, sağlamlığı, ictimai-siyasi həyatda iştirakı və inkişafı müzakirə olunub. Konfransın sonunda 12 avqustun Beynəlxalq Gənclər Günü elan edilməsi təklif olunub. BMT Baş Assambleyası isə bu tövsiyəni 1999-cu ildə qəbul edib.
Həmin konfransda qəbul edilən Lissabon Bəyannaməsi gənclər siyasətinə daha fərqli yanaşmanın əsasını qoydu. Sənəddə gənclərin yalnız dövlət proqramlarının benefisiarı deyil, həm də həmin siyasətin hazırlanmasında, həyata keçirilməsində və qiymətləndirilməsində iştirak edən tərəf olması vurğulanırdı. Təhsil, məşğulluq, sahibkarlıq, sağlamlıq, sülh və sosial iştirak əsas istiqamətlər sırasında idi.
Bəs Azərbaycanda gənclərin hansı hüquq və imkanları var?
Azərbaycanda gənclər siyasətinin hüquqi əsaslarından biri “Gənclər siyasəti haqqında” Qanundur. Qanuna 2019-cu ildə edilmiş dəyişikliklər gənclərin maraq və ehtiyaclarının nəzərə alınmasını, gənclərin dövlət gənclər siyasətinin formalaşdırılması, həyata keçirilməsi və qiymətləndirilməsində iştirakının təmin edilməsini ayrıca prinsip kimi müəyyənləşdirib. Eyni zamanda gənclərin təhsil və məşğulluğunun təmin edilməsi üçün şərait yaradılması da dövlət gənclər siyasətinin istiqamətləri sırasına daxil edilib.
Qanun yalnız ümumi prinsiplərlə kifayətlənmir. Gənc alim və tədqiqatçıların elmi fəaliyyətinin dəstəklənməsi, gənclər arasında könüllülüyün təşviqi, sahibkarlıq təşəbbüslərinin, o cümlədən startapların dəstəklənməsi, qeyri-formal və informal təhsil imkanlarının yaradılması da dövlət gənclər siyasətinin istiqamətləri kimi müəyyənləşdirilib. Sosial müdafiəyə ehtiyacı olan və risk qrupunda olan gənclərin sosial adaptasiyası üçün tədbirlərin görülməsi də qanunda nəzərdə tutulur.
Bu baxımdan maraqlı məqamlardan biri də odur ki, qanunvericilikdə “gənc alim və tədqiqatçı” anlayışı 35 yaşdan çox olmayan alim və tədqiqatçı kimi müəyyən edilir. Yəni gənclik anlayışı yalnız tələbəlik dövrü ilə məhdudlaşmır.
Azərbaycanda gənclərin beynəlxalq layihə və tədbirlərdə iştirakına da müxtəlif mexanizmlərlə dəstək göstərilir.
Məsələn, Azərbaycan Respublikasının Gənclər Fondu gənclərin beynəlxalq tədbirlərdə iştirakını, təhsil xərclərini və müxtəlif layihələri dəstəkləyir. Fondun məlumatına görə, indiyədək minlərlə qrant, təhsil xərci və beynəlxalq tədbirdə iştirak dəstəklənib.
Gənclər təşkilatları üçün isə həm yerli, həm də beynəlxalq layihələr üzrə qrant imkanları mövcuddur. Fondun qaydalarına əsasən, beynəlxalq layihələr üçün 15 min manatadək qrant nəzərdə tutulur. Bu layihələrdə müxtəlif ölkələrdən gənclərin iştirakı mümkün olur.
2026-cı ildə də gənclər üçün müxtəlif istiqamətlərdə layihələr həyata keçirilib. Məsələn, iyun ayında Bakıda gənclər üçün Süni İntellekt Forumu, daha sonra isə “İnnovasiya və Süni İntellekt” üzrə təqaüd proqramı keçirilib. Yay aylarında “Səyyar Gənclər Xidməti” layihəsi ilə müxtəlif regionlarda yaşayan gənclərə yeni imkanların təqdim edilməsi də davam etdirilib.
Bu il Gənclər Fondu gənclər və gənclər təşkilatları üçün inkişaf, innovasiya və sosial təşəbbüslər üzrə yeni qrant müsabiqəsi də elan edib. Müsabiqənin məqsədləri sırasında gənclərin sosial, iqtisadi, mədəni və ictimai həyatda fəal iştirakının təşviqi, innovativ təşəbbüslərinin dəstəklənməsi və potensiallarının inkişaf etdirilməsi göstərilir.
Gənclərin səsi niyə vacibdir?
BMT-nin yanaşmasına görə, gənclər yalnız gələcəyin deyil, bu günün də dəyişiklik yaradan qüvvəsidir. Gənclərin qərarvermə proseslərinə cəlb olunması, onların ideyalarının dinlənilməsi və təşəbbüslərinin dəstəklənməsi dayanıqlı inkişaf üçün mühüm amillərdən hesab olunur.
Əslində, Beynəlxalq Gənclər Gününün mesajı da məhz budur: gəncləri yalnız “gələcəyin qurucuları” kimi təqdim etmək kifayət deyil. Çünki onlar artıq bu gün elm, texnologiya, sahibkarlıq, media, mədəniyyət, könüllülük və ictimai həyatda öz sözlərini deyirlər.
Azərbaycan qanunvericiliyində də gənclərin yalnız dövlət dəstəyindən yararlanan tərəf kimi deyil, gənclər siyasətinin formalaşdırılmasında iştirak edən və öz təşəbbüslərini reallaşdıra bilən sosial qrup kimi müəyyənləşdirilməsi bu baxımdan diqqətçəkəndir.
Üstəlik, Azərbaycanda gənclərin fərdi nailiyyətlərinin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsi üçün Gənclər üçün Prezident mükafatı da təsis olunub. 2025-ci ildə elm, təhsil, mədəniyyət, gənclər siyasəti, ictimai fəaliyyət, innovasiya və sahibkarlıq kimi sahələrdə fərqlənən gənclərə bu mükafat təqdim edilib.
Beləliklə, 12 avqust sadəcə təqvimdə daha bir əlamətdar gün deyil. Bu tarix dünyada gənclərin problemlərinin müzakirəyə çıxarılması, onların hüquq və imkanlarının genişləndirilməsi və qərarvermə proseslərində daha fəal iştirakının vacibliyini xatırladır.
Çünki gəncliyə verilən imkan əslində yalnız bir nəslə verilən imkan deyil — cəmiyyətin gələcəyinə qoyulan sərmayədir.
Elmira Ağayeva
