ABŞ Sakit Okeanda daha bir gəmiyə zərbələr endirib
ABŞ ordusu Sakit Okeanın şərq hissəsində, beynəlxalq sularda narkotik kartellərinin istifadə edildiyi güman edilən daha bir gəmiyə zərbə endirib.
Mövzu ilə bağlı "İnformator.az"a açıqlamasında hərbi ekspert Anar Şuşalı bildirib ki, Beynəlxalq Hüquq, Effektivlik və Regional Təhlükəsizlik Kontekstində Təhlil ABŞ ordusunun Sakit Okeanın şərq hissəsində, beynəlxalq sularda narkotik kartellərinin istifadə edildiyi güman edilən daha bir gəmiyə zərbə endirməsi Vaşinqtonun transmilli cinayətkarlığa qarşı mübarizədə hərbi gücdən istifadəsini yenidən gündəmə gətirib:
"Bu cür əməliyyatlar təkcə hüquqi deyil, eyni zamanda siyasi və strateji baxımdan da ciddi suallar doğurur. Məsələni üç əsas istiqamətdə təhlil etmək məqsədəuyğundur.
Beynəlxalq sularda suverenlik və hərbi güc cəhətdən təhlil etsək, beynəlxalq sular üzərində heç bir dövlətin suverenliyi yoxdur. BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyasına əsasən, bu ərazilərdə azad naviqasiya prinsipi tətbiq edilir. Lakin eyni zamanda, piratçılıq, qul alveri, qanunsuz radioyayım və narkotik maddələrin qaçaqmalçılığı kimi cinayətlər istisna hallar kimi tanınır.
Dövlətlər bayraqsız gəmiləri yoxlamaq və ələ keçirmək hüququna malikdir. Lakin silahlı zərbə endirilməsi yalnız ciddi təhlükə və müqavimət halında legitim hesab edilə bilər.
Milli təhlükəsizlik maraqları, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə cəhətdən də təhlil etmək olar. Və bəzən özünümüdafiə hüququ ilə əsaslandırır. Ancaq burada əsas problem ondan ibarətdir ki, narkotik kartelləri dövlət aktoru deyil. Onların fəaliyyəti avtomatik olaraq silahlı hücum kateqoriyasına daxil edilmir. Bu səbəbdən, beynəlxalq hüquq prizmasında ABŞ-nin belə zərbələri mübahisəli legitimlik daşıyır və hüquqi presedent kimi təhlükəli tendensiya yarada bilər.
Konkret gəmilərin və yüklərin məhv edilməsi, logistika zəncirində müvəqqəti boşluqların yaradılması, kartellərə psixoloji və maddi zərbə vurulması baxımından effektlidir. Bu, xüsusilə yüksək texnologiyalı müşahidə vasitələri PUA-lar, peyk izləmə sistemləri ilə dəstəkləndikdə operativ nəticə verir. Kartellər marşrutları tez dəyişir. Yeni gəmilər və alternativ daşınma üsulları tətbiq olunur. Narkotik ticarətinin əsas səbəbi olan tələb bazarı dəyişməz qalır. Tarixi təcrübə göstərir ki, Kolumbiya, Meksika və Karib hövzəsində aparılan oxşar hərbi əməliyyatlar narkotik axınını tam dayandıra bilməyib, sadəcə onun coğrafiyasını dəyişib. Kartellərin daha ağır silahlanmasına, dənizlərdə silahlı qarşıdurmaların artmasına və mülki itkilər riskinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Bu isə problemi hüquq-mühafizə məsələsindən təhlükəsizlik böhranına çevirir. Eyni zamanda, bu, Vaşinqtonun transmilli təhlükələrə qarşı unilateral hərəkət etməkdən çəkinmədiyini göstərir.
Digər dövlətlərin narahatlıqlarıları da mövcuddur. Latın Amerikası və Sakit Okean regionundakı bəzi ölkələr üçün bu əməliyyatlar ABŞ-nin yurisdiksiyasını faktiki olaraq genişləndirməsi, beynəlxalq hüququ öz maraqlarına uyğun şərh etməsi, gələcəkdə oxşar addımların başqa regionlarda da atıla bilməsi qorxusu yaradır. Xüsusilə Çin və Rusiya kimi güclər bu cür əməliyyatları ABŞ-nin presedent yaratmaq cəhdi, dənizlərdə güc balansını dəyişən addım kimi qiymətləndirə bilər. Əgər əməliyyatlar regional razılaşmalar və çoxtərəfli mexanizmlərdən kənar aparılarsa, ABŞ-nin müttəfiqləri belə bu yanaşmaya ehtiyatla yanaşa bilər. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə Vaşinqtonun normativ liderliyinə zərbə vura bilər. Nəticədə ABŞ-nin beynəlxalq sularda narkotik kartellərinə qarşı hərbi zərbələri qısa müddətdə təhlükəsizlik baxımından müəyyən nəticələr versə də, beynəlxalq hüquq və regional sabitlik kontekstində ciddi suallar doğurur. Bu hüquqi baxımdan mübahisəlidir. Strateji baxımdan məhdud effektivliyə malikdir. Geosiyasi baxımdan isə yeni gərginlik xətləri yarada bilər. Daha dayanıqlı həll yolu isə regional əməkdaşlıq, hüquq-mühafizə mexanizmlərinin gücləndirilməsi, sosial-iqtisadi və institusional islahatlarla narkotik iqtisadiyyatının köklərinə zərbə vurulmasıdır. Əks halda, hərbi güc yalnız simptomları aradan qaldıracaq, problemin özünü isə daha mürəkkəb və təhlükəli formaya salacaq".
Aişə Mustafayeva
