Beşyaşlıların məktəbə hazırlığı üçün yeni imkanlar yaradılıb
Beşyaşlıların məktəbə hazırlığı ilə bağlı müəssisələrin siyahısı genişləndirilib. Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən, hazırlıq artıq məktəbəqədər və ümumtəhsil müəssisələri ilə yanaşı, məktəbdənkənar təhsil müəssisələrində, ailədə və qısamüddətli təlim qruplarında da həyata keçirilə biləcək.
Mövzu ilə bağlı “Master of Science” Təhsil Mərkəzinin direktoru, təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlu “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, beş yaşlı uşaqların məktəbə hazırlığı üçün müəssisələrin siyahısının genişləndirilməsi təhsilin keyfiyyətinə müsbət təsir göstərə bilər:
“Bu məsələ əsasən tətbiq mexanizminin necə qurulmasından asılıdır. Burada ilk növbədə əhatə dairəsinin artması və erkən inkişafın güclənməsi məsələsi ön plana çıxır. Məktəbə hazırlığın yalnız ümumtəhsil və məktəbəqədər müəssisələrdə deyil, həm də məktəbdənkənar müəssisələrdə, ailədə və qısamüddətli təlim qruplarında təşkil edilməsi daha çox uşağın bu mərhələyə qoşulmasına imkan yaradır. Xüsusilə, regionlarda və uşaq bağçası çatışmazlığı olan ərazilərdə yaşayan uşaqlar üçün bu, vacib alternativ yaradır. Erkən yaşda inkişaf proqramlarına qoşulan uşaqların nitq, ünsiyyət, sosiallaşma və ilkin akademik bacarıqları daha yaxşı formalaşır. Həmçinin yeni qərar elastik və fərqli tədris modellərinin yaranmasına şərait yaradır. Bu isə valideynlərə və uşaqlara daha çevik seçim imkanı verir. Bəzi uşaqlar üçün qısamüddətli qruplar, digərləri üçün isə ailə əsaslı hazırlıq daha uyğun ola bilər. Bu müxtəliflik fərdi inkişaf tempinə uyğun yanaşma baxımından müsbət qiymətləndirilə bilər. Lakin siyahı genişləndikcə əsas məsələ tədrisin keyfiyyətinə nəzarət mexanizminin güclü olmasıdır. Əgər proqram, kurikulum və müəllim hazırlığı üzrə vahid standartlar tətbiq olunmazsa, müxtəlif müəssisələrdə hazırlıq səviyyəsi arasında ciddi fərqlər yarana bilər. Bu isə birinci sinfə başlayan uşaqlar arasında bilik və bacarıq fərqlərinin artmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, ailədə hazırlıq modelinin tanınması valideynlərin təhsil prosesində daha aktiv iştirakını stimullaşdırır. Lakin bu modelin effektiv olması üçün valideynlərə metodik dəstək, təlim materialları və maarifləndirici proqramlar təqdim edilməlidir. Nəticə olaraq, siyahının genişləndirilməsi düzgün təşkil olunarsa, məktəbə hazırlığın əlçatanlığı artacaq, uşaqların məktəbə adaptasiyası asanlaşacaq və ümumi təhsil keyfiyyəti yüksələcək. Bunun üçün vahid proqram, müəllim hazırlığı və keyfiyyətə nəzarət mexanizmləri gücləndirilməlidir”.
Ekspertin sözlərinə görə, məktəbdənkənar təhsil müəssisələrində məktəbə hazırlıq prosesinə nəzarət bir neçə əsas mexanizm vasitəsilə həyata keçirilə bilər:
“Bu, təhsilin keyfiyyətinin qorunması baxımından olduqca vacibdir. İlk növbədə bu müəssisələrdə aparılan hazırlıq məşğələləri dövlət vasitəsilə təsdiq olunmuş məktəbə hazırlıq proqramına uyğun təşkil edilməlidir. Tədris planı, istifadə olunan metodik materiallar və uşaqların inkişaf göstəriciləri ümumi standartlara əsaslanmalıdır ki, bütün uşaqlar məktəbə oxşar səviyyədə hazırlaşsın. Digər mühüm məsələ akkreditasiya və qeydiyyat sistemidir. Məktəbdənkənar təhsil müəssisələri məktəbə hazırlıq fəaliyyəti göstərmək üçün müvafiq dövlət qurumunda qeydiyyatdan keçməli və müəyyən tələblərə cavab verməlidirlər. Bu tələblərə müəllimlərin ixtisası, tədris mühiti, təhlükəsizlik və sanitar şərait daxildir. Bundan əlavə, təhsil sahəsinə nəzarət edən qurumlar vasitəsilə mütəmadi monitorinqlər aparılmalıdır. Bu yoxlamalar zamanı dərs prosesinin təşkili, proqramın icrası, uşaqların inkişaf göstəriciləri və müəllimlərin fəaliyyət keyfiyyəti qiymətləndirilməlidir. Həmçinin bu müəssisələrdə çalışan müəllimlərin məktəbəqədər hazırlıq üzrə müvafiq ixtisasa və ya xüsusi təlimə malik olması vacibdir. Uşaqlarla işləyən şəxslərin pedaqoji və psixoloji hazırlığı təmin olunmalıdır. Valideynlərin və ictimaiyyətin rəyi də nəzarət mexanizminin mühüm hissəsidir. Açıq hesabatlılıq və geri dönüş mexanizmləri xidmətin keyfiyyətinin yüksəlməsinə kömək edir. Ümumilikdə, məktəbdənkənar təhsil müəssisələrində məktəbə hazırlığın effektiv olması üçün dövlət standartları, müntəzəm monitorinq və ixtisaslı müəllim təminatı paralel şəkildə tətbiq edilməlidir”.
Ekspert regionlarda məktəbə hazırlıq imkanlarının genişlənməsinə də toxunub:
“Bu dəyişiklik regionlarda məktəbə hazırlığa çıxışı artırmaq baxımından əhəmiyyətli addım hesab oluna bilər. Çünki bölgələrdə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin sayı hələ də bütün uşaqları tam əhatə etmək üçün kifayət etmir. Məktəbə hazırlığın yalnız uşaq bağçalarında deyil, həm də məktəbdənkənar təhsil müəssisələrində, qısamüddətli təlim qruplarında və ailə mühitində təşkil olunması regionlarda yaşayan uşaqlar üçün əlavə imkanlar yaradır. Bir çox kənd və qəsəbələrdə bağça olmadığı halda bu cür alternativ modellər uşaqların məktəbə hazırlıqdan kənarda qalmasının qarşısını ala bilər. Bundan əlavə, regionlarda valideynlər uşaqları uzaq məsafədə yerləşən bağçalara aparmaqda çətinlik çəkirlər. Yerli məktəblərdə və qısamüddətli qruplarda təşkil olunan proqramlar bu problemi xeyli azalda bilər. Bu dəyişiklik erkən təhsil proqramlarının daha çox uşağa çatmasına da kömək edə bilər. Erkən yaşda məktəbə hazırlıq keçən uşaqların birinci sinifə adaptasiyası daha asan olur və onların oxu, yazı və sosial bacarıqları daha sürətlə inkişaf edir. Lakin regionlarda bu imkanların real nəticə verməsi üçün müəllim hazırlığı, metodiki dəstək və maddi-texniki baza gücləndirilməlidir. Əks halda, imkanların genişlənməsi formal xarakter daşıya bilər. Düzgün tətbiq edildiyi halda isə bu dəyişiklik kənd və rayonlarda məktəbə hazırlığın əlçatanlığını artıraraq təhsildə bərabər imkanların formalaşmasına ciddi töhfə verə bilər”.
Mələk Hüseynova
