Çinin enerji məhsullarında sıçrayışı qlobal ticarət müharibəsinə səbəb ola bilərmi?
Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) və Avropa İttifaqı (Aİ) bu yaxınlarda Çinin enerji məhsullarının “gücündən artıq” istehsalının qlobal tarazlığı pozduğunu iddia edib. Pekin bu iddialara qəti şəkildə qarşı çıxır.
ABŞ prezidenti Co Bayden bu yaxınlarda Çindən gələn təmiz enerji məhsulları üçün gömrük rüsumlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırdı və elektrikli nəqliyyat vasitələri üçün gömrük rüsumunu 25 faizdən 100 faizə qaldırdı.
Ötən ay Çinə səfəri zamanı ABŞ-ın maliyyə naziri Janet Yellen qlobal enerji məhsulları bazarının “süni ucuz Çin məhsulları tərəfindən işğal edildiyini” bildirib.
Çin sədri Si Cinpinin may ayında Fransaya səfəri zamanı Avropa Komissiyasının sədri Ursula von der Leyen də “həddindən artıq istehsalın” Çin-Aİ münasibətlərində “çətinliklər” yaratdığına diqqət çəkib.
ABŞ və Aİ liderləri; O, elektrik nəqliyyat vasitələri, litium-ion batareyalar və günəş enerjisi istehsalı üçün istifadə olunan enerji məhsullarının həddindən artıq istehsalından narahatdır. Çin mediası onları “yeni üçlük” kimi təsnif edir.
Bəs, həqiqətənmi bu məhsulların həddindən artıq istehsalı var? Əgər belədirsə, bu, ABŞ və Aİ-nin iddia etdiyi kimi, dövlət subsidiyaları və Çinin sənaye siyasətləri ilə bağlıdırmı? Bu vəziyyət yeni qlobal ticarət müharibəsinə səbəb ola bilərmi?
'Yeni üçlük' məhsulları hansılardır?
“Yeni üçlük” adlanan məhsullar sinfi ilk dəfə 2023-cü ilin fevralında Çin Ticarət Nazirliyinin keçirdiyi mətbuat konfransında təqdim edilib.
İclasda iştirak edən nazirlik rəsmisi ötən il idxal və ixracın ümumi dəyərinin 5,5 trilyon dolları keçməsini qeyd etdi, baxmayaraq ki, bu, "ölkənin xarici ticarətinin inkişafı üçün son dərəcə çətin bir il idi".
Bu məhsullar Çinin "yaşıl transformasiyaya aparan yüksək texnologiyalı, yüksək əlavə dəyərli məhsulların" yeni "böyümə nöqtəsidir" dedi.
Cəmi bir neçə həftə əvvəl Çin, ölkənin iqtisadi fəaliyyətini iki ilə yaxın dayandıran sıfır Covid siyasətindən imtina etdi.
Xi Jinping həmçinin 2023-cü ilin noyabrında beynəlxalq rəsmilərin və biznes liderlərinin iştirak etdiyi Apec CEO sammitində dedi ki, "yeni üçlük" yaşıl məhsullar bazarında böyük imkanlar yaradır.
Rəsmi məlumatlara görə, 2022-ci ildə bu məhsulların ixracı böyük ölçüdə artıb: Elektrikli nəqliyyat vasitələrinin ixracı 131,8 faiz, fotovoltaik məhsulların ixracı 67,8 faiz, litium batareyalarının ixracı isə 86,7 faiz artıb.Elektrikli avtomobillər, daşınmaz əmlak sənayesinin son 20 ildə olduğu kimi, Çinin iqtisadi artımında qabaqcıl olaraq görülür və yeni “sərvət mənbəyi” hesab olunur.
Elektrik avtomobil sənayesinin inkişafı ilk dəfə 2009-cu ildə dövlət siyasəti kimi qəbul edilib və 2012-ci ildən bu sektora əhəmiyyətli miqdarda tədqiqat və inkişaf maliyyələşdirməsi, dövlət subsidiyaları, vergi güzəştləri və infrastruktur dəstəyi verilib.
Dövlətin bu siyasəti ölkədə böyük istehsal potensialı yaratdı. 2023-cü ildə Çin dünyanın aparıcı avtomobil ixracatçısı kimi ilk dəfə Yaponiyanı keçib. Elektrikli nəqliyyat vasitələri əvvəlki ilə nisbətən yüzdə 77,6 artımla cəmi ixracatın təxminən dörddə birini təşkil etdi. Ümumilikdə 4,91 milyon avtomobil ixrac edilib.
Bununla belə, dövlət dəstəyinin də sektorda sıxlığa səbəb olduğu bildirilir. 2018-ci ildə elektrik avtomobilləri istehsal edən 500-ə yaxın şirkət olduğu halda, şiddətli rəqabət səbəbindən bu rəqəm 2023-cü ildə 40-a düşüb.
Aynur Babayeva
