Digger: Tom Kruzun karyerasında ən böyük risk

Tom Kruzun qəribə neft maqnatını canlandırması Digger filmini onun indiyədək çəkildiyi "ən qəribə film"ə çevirir. Üstəlik, film uğursuzluğa da düçar ola bilər. Lakin tamaşaçıları fikir ayrılığına salan bu satirik komediyada gözləniləndən daha çox məqam var. Bunlara iki qeyri-adi və mürəkkəb süjet dönüşü də daxildir.

Tom Kruz başqalarına qorxulu görünən işlər görür: təyyarələrin kənarından yapışır, motosikletlərlə qayalıqlardan tullanır. Lakin onun yeni filmi karyerasının ən böyük riskidir. Bu dəfə aktyorun sümüklərini sındırmaq təhlükəsi yoxdur. Bunun əvəzinə, o, özünü iddialı və özündənrazı görünmək, həmçinin böyük ehtimalla ciddi kommersiya uğursuzluğu yaşayacaq bir filmlə əlaqələndirilmək riski ilə üz-üzə qoyur.

Amores Perros, Birdman və The Revenant filmləri ilə tanınan meksikalı rejissor Alexandro Qonsales İnyarritunun rejissorluq etdiyi və həmmüəllifi olduğu Digger təkcə Tom Kruzun indiyədək çəkildiyi ən qəribə film deyil, bəlkə də kino tarixinin ən qəribə filmlərindən biridir.

Çoxları bu filmə baxmağa getməyəcək, gedənlərin bəziləri isə nümayişin ortasında zalı tərk edəcəklər. Lakin bu, Digger filminin uğursuz olduğu demək deyil. Sadəcə, film qəribə, tamaşaçıya israrla müəyyən fikirləri təlqin edən və konseptual baxımdan mürəkkəb ekoloji satiradır. Buna görə də onu "Mission: Impossible" ilə səhv salmaq mümkün deyil.

Filmin Tom Kruzun son dövrlərdəki işlərindən fərqlənən ilk cəhəti onun canlandırdığı "Digger Rokvell" obrazıdır. O, atletik bədən quruluşuna malik, yaşlanmayan, bir qədər qayda pozan, lakin nəcib qəhrəman deyil. Aktyor çoxlu sayda xüsusi makiyaj vasitələrindən istifadə etməklə keçəlləşən, saçları ağaran və qarın nahiyəsi kökələn teksaslı neft maqnatına çevrilib. Filmin son titrlərində hətta «T. Kruzun saç ustası» adlı bir nəfər də qeyd olunur.

Kruzun nə qədər kökəldiyini onun alt paltarında göründüyü səhnədə də müşahidə etmək mümkündür. Bu səhnə aktyorun karyerasında dönüş nöqtəsi olmuş filmlərdən biri - Risky Business - üçün zarafatla edilən bir eyhamdır.

Bu cür kəskin zahiri dəyişiklik Kruzun Tropic Thunder filmində qəddar Les Qrossman obrazında qısa müddətə göründüyü zaman olduğu kimi, kiçik dozalarda əyləncəli təsir bağışlaya bilər. Lakin baş qəhrəmanın bu qədər qeyri-adi görünməsi kifayət qədər cəsarətli seçimdir.

Bununla belə, Digger filmində heç nə incə şəkildə təqdim olunmur. Rokvellin tarixi malikanəsi Viktoriya dövrünün təbiət tarixi muzeyindəkindən daha çox sayda doldurulmuş ekzotik heyvanla bəzədilib. Lakin ironiyaya baxın ki, o, arıq ev pişiyinin sağlamlığına görə ciddi narahatlıq keçirir.

Deməli, onun da müəyyən hissləri var. O, həmçinin Sandra Hüllerin canlandırdığı ögey bacısına bağlıdır. Bacısı yaşıl enerji sahəsində fəaliyyət göstərən sahibkardır. Bununla belə, Hüllerin istedadından filmdə kifayət qədər istifadə olunmur.

Özündənrazı və lovğa maqnat puldan başqa heç nə ilə maraqlanmır. Ətraf mühit isə onun üçün hər şeydən daha az əhəmiyyət daşıyır.

Bir gün Rokvellin tabeliyində çalışan əməkdaş ona zəng edərək şirkətin Alyaskadakı neft qazma əməliyyatları nəticəsində buzlağın ikiyə bölündüyünü bildirir. Rokvell isə özünü xəbərsiz kimi aparır, problemi gülüşlə qarşılayır, yaratdığı iş yerlərindən danışaraq özünü müdafiə edir və məsuliyyəti başqalarının üzərinə atmağa çalışır.

Lakin tezliklə reallıqla üzləşməli olur. Kiçik bir ölkə böyüklüyündə olan aysberq buzlaqdan qoparaq Şimali Avropaya doğru hərəkət etməyə başlayır. Cəmi bir neçə gün ərzində baş verəcək sunami bir neçə böyük şəhəri su altında qoyacaq.

Bu ssenarinin maraqlı cəhəti ondan ibarətdir ki, bir neçə il əvvəl həddindən artıq şişirdilən  və qeyri-real görünə biləcək hadisələr indi sənədli film qədər inandırıcı təsir bağışlayır.

Con Qudmanın canlandırdığı lovğa ABŞ prezidenti Rokvellin malikanəsində təcili iclas çağırır. Beləliklə, kostyum və hərbi forma geyinmiş onlarla ağdərili kişi masa ətrafında toplaşır, qışqırır və söyüş söyür. Otaqda qadınların olmaması ilə bağlı maraqlı bir zarafat da yer alır.

Riz Əhmədin böyük ustalıqla və səmimi narahatlıq hissi ilə canlandırdığı alim vəziyyəti onlara başa salmağa çalışır. Lakin buna nail olmaqda çətinlik çəkir. Nəhayət, onlar müəyyən bir plan üzərində razılığa gəlirlər. Məqsəd hərbi gücdən istifadə edərək aysberqin hərəkət istiqamətini dəyişməkdir. Əgər bu plan baş tutmasa, bəlkə də baş verəcək fəlakətə görə ABŞ şirkətinin günahlandırılmaması üçün hadisələrin ictimaiyyətə təqdimatına nəzarət etmək lazım gələcək. Prezidentin dini məsələlər üzrə müşaviri isə onları əmin edir ki, əsas məsələ Allahın onların tərəfində olmasıdır.

Bu ssenarinin maraqlı cəhəti ondan ibarətdir ki, bir neçə il əvvəl həddindən artıq şişirdilmiş və qeyri-real görünə biləcək hadisələr indi sənədli film qədər inandırıcı təsir bağışlayır. Aysberqlə bağlı hadisələr dəhşətlidir, lakin bu süjet El Niño fenomeni haqqında istənilən məqalənin yanında yer ala bilər.

Beləliklə, Digger filmini sırf satira kimi qiymətləndirsək, onun təsiri olduqca güclüdür. Lakin filmin bundan daha artıq məzmunu var. Əsərdə indiyədək izlədiyiniz hər şeylə bağlı yeni suallar yaradan, yüksək konsepsiyaya əsaslanan iki gözlənilməz süjet dönüşü mövcuddur. Onların təfərrüatlarını açıqlamaq istəmirəm. Yalnız bunu deyə bilərəm ki, filmin ilk tammetrajlı treyleri o qədər şişirdilmiş və süni görünürdü ki, bəzi insanlar İnyarritunun əslində müzikl çəkib-çəkmədiyini düşünürdülər. Həqiqət isə bundan da təəccüblüdür.

Əgər bu art-haus filmi qeyri-ənənəvi müstəqil filmlərlə tanınan bir aktyorun iştirakı ilə çəkilsəydi, cəsarətli eksperiment kimi yüksək qiymətləndirilərdi.

İnyarritu bir neçə dəfə «Oskar» mükafatına layiq görülüb. Leonardo Di Kaprio da The Revenant filmindəki roluna görə "Oskar" qazanıb. Buna görə də mən də daxil olmaqla bəzi şərhçilər bu layihənin Kruzun özünə "Oskar" qazandırmaq üçün atdığı açıq-aşkar addım olduğunu düşünürdük. (Aktyor ötən il keçirilən Governors Awards mərasimində fəxri "Oskar" alsa da, əsas mükafatlandırma mərasimində indiyədək heç vaxt bu mükafata layiq görülməyib.

Lakin Digger bu nəzəriyyəni alt-üst edir. Əgər Kruzun əsas məqsədi mükafatlar qazanmaq olsaydı, o, bu qədər qeyri-adi və siyasi baxımdan bu qədər açıq mövqeli filmə çəkilməzdi. Film geniş tamaşaçı kütləsinin rəğbətini qazanmağa hesablanan nüfuzlu ekran əsəri deyil. Bu, ya sevəcəyiniz, ya da nifrət edəcəyiniz qəribə və cəsarətli bir eksperimentdir. Çox güman ki, filmi sevənlərdən daha çox ona nifrət edənlər olacaq.

Səadət Əlizadə