İnformasiya çirkliliyi, ya qlobal böhran?!

Müasir dünyada informasiya axınının sürətlə artması medianın cəmiyyət üzərindəki təsir gücünü daha da artırıb. Dördüncü hakimiyyət rolunu oynayan media kütləvi rəyin formalaşmasında və şəffaflığın təmin edilməsində həlledici qüvvəyə malikdir. Lakin bu böyük güc eyni zamanda ciddi bir məsuliyyət tələb edir.

Media etikasının fundamental prinsipləri sadəcə peşəkar qaydalar toplusu deyil, həm də cəmiyyətin doğru informasiya almaq hüququnu qoruyan, manipulyasiyaların qarşısını alan və ictimai etimadı ayaqda saxlayan ən mühüm mənəvi sütundur. Bu prinsiplərin mərkəzində dayanan ən mühüm meyar informasiyanın dəqiqliyi və doğruluğudur.

Jurnalistikanın ali məqsədi fərziyyələrə və ya şəxsi maraqlara deyil, dəqiqləşdirilmiş faktlara əsaslanan həqiqəti cəmiyyətə çatdırmaqdır. Xüsusilə sosial şəbəkələrin idarəolunmaz sürətlə inkişaf etdiyi və dezinformasiyanın qlobal bir təhlükəyə çevrildiyi müasir dövrdə rəsmi medianın etik qaydalara sadiqliyi ictimai sabitlik üçün əhəmiyyət daşıyır. “Klik” xatirinə qurban verilən hər bir yalan başlıq və ya yoxlanılmadan yayılan hər bir xəbər oxucunun mediaya olan inamını sarsıdır.

Etik prinsiplər jurnalisti hər bir mənbəni təkrar yoxlamağa, hadisələrə qərəzsiz yanaşmağa və qaçılmaz səhvlər baş verdikdə onları dərhal və şəffaf şəkildə düzəltməyə məcbur edir. Məhz bu məsuliyyət hissi kütləvi informasiya vasitələrini sadəcə bir xəbər daşıyıcısı olmaqdan çıxarıb cəmiyyətin güvəndiyi əsas kompas halına gətirir. Media etikası təkcə həqiqəti tapmağı deyil, həm də o həqiqəti təqdim edərkən fərdlərə zərər verməməyi tələb edir. Cəmiyyətin məlumatlanma hüququ heç bir halda fərdlərin şəxsi həyatının toxunulmazlığı və insan ləyaqətinin tapdanması hesabına reallaşdırıla bilməz.

Xüsusilə məişət zorakılığı, cinayət hadisələri və ya təbii fəlakətlər işıqlandırılarkən etik prinsiplər jurnalistin qarşısına mənəvi sədd qoyur. Hadisə qurbanlarının, xüsusən də azyaşlıların adlarının, simalarının gizli saxlanılması və onların travmalarının sensasiya naminə istismar edilməməsi medianın ən böyük insanlıq sınağıdır. Reytinq və baxış sayı toplamaq yarışı jurnalistləri qurbanı yenidən zərərçəkmiş vəziyyətinə salan üslublardan istifadəyə sövq etməməlidir. Etik media subyektləri nifrət nitqindən uzaq duraraq, cəmiyyətdə fərdləri hədəf göstərməkdən yayınır və mətbuatın dağıdıcı deyil, birləşdirici və qoruyucu bir güc olduğunu sübut edir.

Texnologiyanın, sosial şəbəkələrin və xüsusilə süni intellekt alətlərinin sürətlə inkişaf etdiyi, hər bir fərdin potensial informasiya istehsalçısına çevrildiyi müasir rəqəmsal dövrdə peşəkar mətbuatın etik normalara sadiqliyi hər zamankından daha kritik xarakter daşıyır. İnformasiya çirkliliyinin qlobal böhrana çevrildiyi bu mürəkkəb mühitdə, media yalnız öz etik sütunlarına söykənərək ictimai etimadı bərpa edə bilər. Unutmaq olmaz ki, azad mətbuatın cəmiyyətə həqiqi xidməti onun daxili dürüstlüyündən başlayır və yalnız etik prinsipləri özünə rəhbər tutan bir media vətəndaşların doğru seçim etməsinə kömək edərək sağlam bir cəmiyyətin tərəqqisinə töhfə verə bilər.

Mirsadiq Ağayev