İranda prezident seçkiləri: Əfqan mühacirləri necə qızğın mövzuya çevrildi?

“Son aylarda İranda müntəzəm və ya qeyri-qanuni mühacirlər üçün vəziyyət heç də yaxşı olmayıb. Küçələrdə bəzi insanların onlara nifrətlə baxdığını, alçaldıldığını görmək mümkündür. Qeyri-qanuni mühacirlərin tutulması sürətləndirilib. İndi onlar seçki debatlarının mövzusuna çevrildiklərinə görə vəziyyət daha da pisləşəcək.

BBC Fars xidmətinin tamaşaçılara İrandakı prezident seçkilərinin ölkədəki milyonlarla əfqan mühacirinə necə təsir etdiyini soruşan əfqan dinləyicisindən aldığı cavab belədir.

Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, İranda 5 milyondan çox əfqan mühacir yaşayır.

Onlar on illərdir İranda yaşasalar da, İrandakı əfqanlar məsələsi ilk dəfə iyunun 28-də keçiriləcək prezident seçkilərində iştirak edəcək namizədlərin keçirdiyi debat zamanı gündəmə gəlib.

Mühacir ailələrinin nəsilləri

Müxtəlif nəsillərdən olan yüz minlərlə əfqan 40 ildən artıqdır ki, İranda yaşayır. Çoxlarının orada uşaqları var idi. Buna baxmayaraq, onlar mühacir statusunda qalıblar və onlara İran vətəndaşlığı verilməyib.

İran öz ciddi iqtisadi problemləri ilə mübarizə aparmalı olduğu üçün mühacirlərə dost ölkə olmayıb. Lakin milyonlarla əfqan miqrantın İranda qalmasına icazə verilməsi İranın müharibədən əziyyət çəkən qonşusunun vətəndaşlarına qarşı humanitar jest kimi qiymətləndirilir.

Sovet ordusu 1979-cu ildə islamçı qüvvələrə qarşı sovetyönlü hökuməti dəstəkləmək üçün Əfqanıstanı işğal edərkən, təxminən 100 min sovet əsgəri ölkədə on il davam edən müharibəyə sürükləndi və təxminən 15 min əsgərini itirdi. Bir milyona yaxın əfqan öldürüldüyü halda, bir neçə milyon əfqan İran və Pakistan kimi ölkələrə köç etdi.

ABŞ-ın o zamankı prezidenti Cimmi Karter demişdi ki, Sovetlər tərəfindən işğal olunmuş Əfqanıstan İran və Pakistan üçün təhlükədir. O vaxtdan bəri müharibə və iğtişaşlar davam edir və miqrasiya dayanmır.

İrandakı əfqan mühacirlərin dəqiq sayı bəlli deyil. Əvvəlki Əfqanıstan hökumətinin devrilməsindən və 2021-ci ildə Talibanın hakimiyyətə qayıdışından sonra ölkədə qırx ildir yaşayanlardan əlavə, daha çox əfqan İrana köçüb.

İran rəsmiləri ölkədəki əfqanların sayı ilə bağlı beş ilə yeddi milyon arasında rəqəmlər verir.

Əfqanıstan əhalisinin 40 milyon civarında olduğunu nəzərə alsaq (bu dəqiq bilinmir), təxminən hər yeddi əfqandan biri İranda mühacirdir.

Bəzi iranlılar uzun müddətdir ki, İranda əfqan əhalisinin sürətlə artmasına reaksiya verirlər. Bu, ölkənin ciddi beynəlxalq sanksiyalar səbəbindən üzləşdiyi iqtisadi böhranla bağlıdır.

İranlılar əfqanları “ucuz işçi qüvvəsi” kimi görürlər. Bu, işəgötürənlərin onları sığortasız işə götürməsinə və iranlı işçilərlə müqayisədə daha az əmək haqqı ödəməsinə səbəb olur.

Mənbə: BBC turk