Kosmosa buraxılan yeni peyk buludların iqlim dəyişikliyinə necə təsir etdiyini ölçəcək
Buludların iqlimə necə təsir etdiyini ölçmək üçün Avropa və Yaponiyanın birgə hazırladığı peyk kosmosa buraxılıb.
Bəzi aşağı səviyyəli buludlar planeti sərinlədir, digər yüksəklikdəki buludlar isə yorğan rolunu oynayır.
Earthcare adlanan peyk, ikisi arasında tarazlığın necə və harada əldə edildiyini müəyyən etmək üçün lazer və radar sistemindən istifadə edəcək.
Dünyada artan istixana qazlarının səviyyəsinin iqlim dəyişikliyinə təsiri ilə bağlı araşdırmalarda ən böyük qeyri-müəyyənliklərdən biri buludların roludur.
Avropa Orta Mənzilli Hava Proqnozları Mərkəzindən Dr. Robin Hoqan deyir: "Modellərimizin əksəriyyəti bulud örtüyünün gələcəkdə azalacağını göstərir, yəni buludlar daha az günəş işığını kosmosa əks etdirəcək, bu şüaların daha çoxunu səthə çəkəcək və karbon qazından istiləşməni artıracaq".
Çəkisi 2,3 ton olan peyk Kaliforniyadan SpaceX raketi ilə buraxılıb.
Layihəni həyata keçirən Avropa Kosmik Agentliyi (ESA) bildirir ki, peykin hazırlanması və orbitə buraxılması prosesi 20 il çəkib.
Earthcare təxminən 400 kilometr yüksəklikdə Yer kürəsini orbitə çıxaracaq.
Peyk iqlim alimlərinin axtardığı məlumatları əldə etmək üçün ultrabənövşəyi lazer, radar və şüa ölçən, həmçinin kameralardan istifadə edəcək.
Bütün bu avadanlıqla buludların yeri, əmələ gəlməsi və davranışı, günəş işığı ilə qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılacaq.
Böyük Britaniyanın Milli Yer Müşahidə Mərkəzindən Dr. Helen Brindley deyir: "Günəşdən Yerə gələn və əks olunan radiasiyanın ümumi miqdarı arasındakı tarazlıq iqlimimizi idarə edən əsas amildir".
"Əgər biz bu tarazlığı pozsaq, məsələn, istixana qazlarının konsentrasiyasını artırmaqla, daxil olan enerji ilə müqayisədə xaricə gedən enerjinin miqdarını azaldırıq və bu, istiləşməyə səbəb olur."
Earthcare-dən alınan məlumatlar hava proqnozlarını, eləcə də uzunmüddətli iqlim dəyişikliyi modellərini hazırlamaq üçün istifadə olunacaq. Məsələn, günlər əvvəl peyk tərəfindən müşahidə edilən bulud şəraitinə əsasən fırtınanın necə inkişaf edəcəyini görmək mümkün olacaq.
Earthcare layihəsinə səbəb olan elmi ideyalar ilk dəfə 1993-cü ildə Prof. Onu Entoni İllinqvort və həmkarları təqdim ediblər.
Peyk nəhayət havaya qalxdıqda xəyallarının gerçəkləşdiyini söyləyən İllinqvort deyir: "Böyük Britaniyadan və xaricdən gözəl alim və mühəndislər qrupu ilə uzun və çətin bir səyahət oldu. Biz birlikdə dəyişəcək həqiqətən qeyri-adi bir şey yaratdıq. planetimizi necə dərk edirik”.
Peykin hazırlanmasında müxtəlif çətinlikləri şərh edən Böyük Britaniya Kosmik Agentliyinin Yerin Müşahidəsi üzrə rəhbəri Dr. Beth Greenaway deyir: "Bunun bu qədər uzun sürməsinin səbəbi qızıl nisbətə çatmaq istəməyimizdir".
Earthcare-in məlumat toplamaq üçün çox vaxtı olmayacaq. 400 kilometr hündürlükdə uçmaq o deməkdir ki, bu yüksəklikdə atmosfer sürüklənməsini hiss edəcək və aşağıya doğru çəkiləcək.
ESA ekspertləri bildirirlər ki, peykin cəmi dörd illik yanacağı var.
Yaponiya Aerokosmik Agentliyi (JAXA) kosmik gəmiyə “Hakuryu” və ya “Ağ Əjdaha” ləqəbi verib.
Yapon mifologiyasında əjdahalar suyu idarə edən və səmada uçan qədim və ilahi varlıqlardır.
2024-cü il Yaponiyanın Əjdaha ilidir və "tatsu-doshi" kimi də tanınır.
JAXA layihə meneceri Eiichi Tomita deyir: “Yerə qulluq, kosmosa yüksələn əjdaha kimi bizim üçün gələcəyi proqnozlaşdıran bir quruma çevriləcək”.
Mənbə: BBC turk
Aynur Babayeva
