Qubadlı - zəfərdən dirçəlişə, qayıdışdan gələcəyə...
Hər bir xalqın tarixində elə günlər var ki, həmin günlər yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də gələcəyin başlanğıcı olur. Azərbaycan üçün 25 oktyabr belə tarixlərdəndir. 2020-ci ilin həmin günündə Qubadlı şəhərinin işğaldan azad edilməsi ilə doğma yurda qayıdışın qarşısında yeni üfüqlər açıldı. Bu gün Qubadlıda aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri tarixi qələbənin real nəticələrini nümayiş etdirir. Qubadlının hekayəsi işğal, mübarizə və azadlıqla yanaşı, dirçəliş, yenidənqurma və gələcəyə inamın hekayəsidir.
Qubadlı rayonu Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən, təbii gözəllikləri və zəngin təsərrüfat imkanları ilə seçilən bölgələrdəndir. Rayonun 802 kvadratkilometr ərazisi dağlıq relyefi, meşələri, çayları və münbit düzənlikləri ilə fərqlənir. Həkəri və Bərgüşad çayları boyunca yerləşən yaşayış məntəqələri uzun illər bölgənin sosial-iqtisadi həyatının əsasını təşkil edib. İşğala qədər Qubadlıda kənd təsərrüfatı geniş inkişaf etmişdi. Taxıl, üzüm, tütün və bostan məhsulları becərilir, heyvandarlıqla məşğul olunur, təbii sərvətlərdən istifadə edilirdi. Rayonun meşələri və faydalı qazıntı yataqları onun iqtisadi potensialının mühüm hissəsi idi.
Lakin 1993-cü il avqustun 31-də baş verən işğal bu həyat tərzini alt-üst etdi. Minlərlə ailə evindən didərgin düşdü, kəndlər və şəhər infrastrukturu dağıdıldı, iqtisadi fəaliyyət dayandı. Rayonun 94 yaşayış məntəqəsi, minlərlə fərdi ev, sosial və mədəniyyət obyekti, yollar və kommunal təsərrüfat obyektləri ciddi zərər gördü.
Qubadlı sakinləri üçün doğma torpaqlardan uzaqda keçən illər təkcə məkan itkisi deyildi. Bu, ata-baba yurduna, ailə xatirələrinə, doğma küçələrə və uşaqlıq illərinə həsrət demək idi. Buna baxmayaraq, qayıdış arzusu qorundu və bu arzu nəhayət, 2020-ci ildə gerçəyə çevrilməyə başladı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Vətən müharibəsi Azərbaycanın hərbi-siyasi tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatları nəticəsində oktyabrın 25-də Qubadlı şəhəri azad edildi. Noyabrın 9-dək isə rayonun 41 kəndi də işğaldan qurtarıldı.
Qubadlının azad edilməsi yalnız hərbi qələbə deyildi. Bu hadisə rayonun gələcək inkişafı, infrastrukturun bərpası və sakinlərin geri dönüşü üçün imkan yaratdı. Prezident İlham Əliyevin işğaldan azad edilmiş ərazilərə səfərləri zamanı həyata keçirilən layihələrlə tanış olması və yeni obyektlərin təməlinin qoyulması bu prosesin ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir. 2020-ci il dekabrın 23-də Qubadlıda Azərbaycan bayrağının ucaldılması şəhərin həyatında rəmzi və tarixi hadisə oldu. Sonrakı illərdə isə enerji, nəqliyyat, yaşayış, təhsil və səhiyyə infrastrukturu üzrə layihələr həyata keçirilməyə başladı.
Qubadlının yenidən qurulması kompleks yanaşma əsasında aparılır. Məqsəd təkcə dağıdılmış obyektləri bərpa etmək deyil, həm də şəhəri müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun inkişaf etdirmək, dayanıqlı infrastruktur yaratmaq və əhalinin yaşayışı üçün əlverişli şərait formalaşdırmaqdır. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən 2025-ci il sentyabrın 9-da Qubadlı şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiqlənməsi bu istiqamətdə mühüm mərhələdir. Baş plan şəhərin uzunmüddətli inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Enerji təminatı da quruculuq prosesinin vacib hissəsidir. 2021-ci il oktyabrın 25-də “Qubadlı” 110/35/10 kV-luq yarımstansiyasının açılışı rayonun elektrik təchizatının gücləndirilməsi üçün əhəmiyyətli addım oldu. Bununla yanaşı, 76 kilometr uzunluğunda yüksəkgərginlikli elektrik verilişi xətlərinin çəkilməsi və fiber-optik kabel infrastrukturunun yaradılması enerji və rabitə imkanlarını genişləndirdi. Bu layihələr gələcəkdə yaşayış məntəqələrinin inkişafı, istehsal və xidmət sahələrinin fəaliyyəti, eləcə də müasir rəqəmsal xidmətlərin təşkili üçün mühüm baza yaradır.
Qubadlıda Böyük Qayıdışın ən mühüm istiqamətlərindən biri yaşayış infrastrukturunun yaradılmasıdır. Şəhərdə ilk yaşayış məhəlləsinin tikintisi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Layihəyə əsasən, 3,34 hektar ərazidə 21 yaşayış binasının tikintisi nəzərdə tutulub. Onlardan 14-ü üçmərtəbəli, 7-si isə dördmərtəbəli olacaq. Ümumilikdə 176 mənzilin inşası planlaşdırılıb. Əsasən iki və üçotaqlı mənzillərdən ibarət olan kompleksin yaradılması şəhərdə müasir yaşayış mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Qubadlı rayonunun kəndlərində də yenidənqurma işləri aparılır. Rayon mərkəzindən 19 kilometr məsafədə yerləşən Mahruzlu kəndinin layihələndirilən ərazisi 197 hektardır. Birinci mərhələdə 40 hektar sahədə 190 evin tikintisi nəzərdə tutulub və ilkin mərhələdə 836 nəfərin məskunlaşdırılması planlaşdırılır. Həkəri və Bərgüşad çaylarının qovuşduğu ərazidə yerləşən Zilanlı kəndinin layihələndirilən ərazisi isə 180 hektardır. Burada birinci mərhələdə 159 evin tikintisi və 772 nəfərin məskunlaşdırılması nəzərdə tutulur. Gələcəkdə kənddə 630 ailənin, ümumilikdə 2520 nəfərin yaşaması planlaşdırılır. Bu layihələr doğma yurdların yenidən canlanması, ailələrin öz torpaqlarına qayıtması və kənd həyatının bərpası baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərin inkişafında yol-nəqliyyat infrastrukturu xüsusi rol oynayır. Yeni yollar yaşayış məntəqələrini birləşdirir, xidmətlərə çıxışı asanlaşdırır, kənd təsərrüfatı və digər iqtisadi sahələrin inkişafına şərait yaradır. Hazırda Qubadlı-Eyvazlı avtomobil yolunun tikintisi aparılır. Uzunluğu 28,5 kilometr olan bu yol iki zolaqlı və III texniki dərəcəyə uyğun inşa edilir. Yolun Mahmudlu, Xıdırlı, Müskanlı, Məlikəhmədli, Qudanlı, Davudlu və Eyvazlı kəndlərinin ərazisindən keçməsi həmin yaşayış məntəqələrinin nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasına imkan verəcək. 2023-cü il sentyabrın 5-də yeni Qubadlı-Laçın avtomobil yolunun layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı Sərəncamın imzalanması da bölgənin nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsinə yönəlib. Bu layihələr Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Qubadlının bərpasının əsas məqsədi burada insanların təhlükəsiz və layiqli həyat şəraitinin yaradılmasıdır. Yeni yaşayış binaları, yollar, elektrik şəbəkələri və rabitə infrastrukturu bu məqsədə xidmət edən mühüm vasitələrdir. Bununla yanaşı, davamlı inkişaf üçün təhsil, səhiyyə, məşğulluq, sosial xidmətlər və iqtisadi fəaliyyət imkanlarının da genişləndirilməsi vacibdir. Qubadlı şəhərində məktəb və xəstəxana binalarının tikintisi ilə bağlı layihələr, kəndlərin yenidən qurulması və yeni infrastrukturun yaradılması bölgənin gələcəkdə yaşamaq və işləmək üçün əlverişli məkana çevrilməsinə hesablanıb.
Böyük Qayıdış yalnız fiziki olaraq doğma torpaqlara dönməkdən ibarət deyil. Bu proses insanların sosial həyatının bərpasını, iqtisadi imkanların yaranmasını, mədəni irsin qorunmasını və gələcək nəsillərin öz doğma yurdlarında böyüməsini də əhatə edir.
Qubadlı bu gün keçmişin ağrılarını arxada qoyaraq gələcəyə doğru irəliləyir. Burada inşa edilən hər bina, salınan hər yol və yenidən qurulan hər kənd azadlığın yaratdığı imkanların göstəricisidir. Qubadlının gələcəyi onun zəngin təbiəti, iqtisadi potensialı və sakinlərinin doğma torpağa bağlılığı ilə sıx əlaqəlidir. Zəfərlə başlayan bu yeni mərhələ quruculuq, inkişaf və qayıdışla davam edir. 25 oktyabr Qubadlı üçün təkcə azadlıq günü deyil, həm də yenidən doğuluşun başlanğıcıdır. Doğma yurda qayıdış arzusu ilə yaşayan insanların ümidi bu gün yeni şəhər və kəndlərin təməllərində, müasir infrastruktur layihələrində və gələcək nəsillər üçün yaradılan imkanlarda öz əksini tapır.
Nəbi Ağayev
K.Y.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun bölmə müdiri
