"Yaxın Şərqdə qüvvələr balansı dəyişə bilər"- ŞƏRH
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə Almaniya Kansleri Fridrix Merts arasında telefon danışığı olub.
Mövzu ilə bağlı politoloq Yusif Bağırzadə “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, son günlər Yaxın Şərqdə gərginliyin artması və İran ətrafında baş verənlər beynəlxalq siyasət gündəmində diqqəti Türkiyə-Avropa dialoquna yönəldib:
“Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə Merts arasında baş tutan telefon danışığı da məhz bu kontekstdə önəmli mesajlar daşıyır. İki liderin İrana hücumları və regional balans mövzusunu müzakirə etməsi bir neçə strateji sualı gündəmə gətirir. Birincisi, İran ətrafında yaranan gərginlik Yaxın Şərqdə qüvvələr balansını ciddi şəkildə dəyişə bilər. Hazırda İsrail-ABŞ-İran qarşıdurması tammiqyaslı müharibə mərhələsinə daxil olmasa da, hədəfli hücumlar, hava zərbələri, dron əməliyyatları və proksi qüvvələr vasitəsilə aparılan mübarizə strateji xəritədə yeni qırmızı xətləri formalaşdırır. İran daxilində qeyri-sabitlik və liderlikdə mümkün dəyişikliklər qonşu ölkələr üçün həm risk, həm də fürsət yaradır. Bu vəziyyət enerji marşrutları, neft bazarları və regional hərbi planlar baxımından balansı dəyişdirə bilər, xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və Türkiyə kimi regional aktorlar üçün. Digər tərəfdən, Ərdoğan-Merts dialoqu NATO çərçivəsində koordinasiyanın necə işləyə biləcəyinə işıq salır. Türkiyə həm NATO üzvüdür, həm də İranla sərhədi olan ölkə kimi regionda birbaşa maraqlıdır. Almaniyanın alyans daxilindəki rolunu nəzərə alaraq, bu danışıq risklərin idarə olunması və informasiya mübadiləsi baxımından əhəmiyyətlidir. Ərdoğan-Merts koordinasiyası göstərir ki, NATO daxilində hər bir üzv dövlətin fərdi milli maraqları alyans qərarlarının formalaşmasında nəzərə alınmalıdır. Bu həm də gərginliyin regional genişlənməsinin qarşısını almaq üçün diplomatik platformaların işə salınmasına imkan yaradır”.
Politoloq qeyd edib ki, bu danışıq eyni zamanda Türkiyə-İran münasibətlərinə də təsir göstərə bilər:
“Ankara uzun illərdir İranla tarazlı, lakin ehtiyatlı əlaqələr saxlayıb. İqtisadi əməkdaşlıq və sərhəd təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq mövcuddur, eyni zamanda ideoloji və etnik gərginliklər diqqətdə saxlanılır. Ərdoğan-Merts dialoqu, xüsusilə İran ətrafında hərbi təzyiq və ABŞ-AB-İsrail koordinasiyası fonunda, Türkiyəyə diplomatik manevr imkanlarını artırır. Ankara vasitəçilik missiyası ilə regional balansı qorumağa çalışa bilər. Sadalananları nəzərə alaraq demək olar ki, Ərdoğan-Merts telefon danışığı yalnız iki ölkə münasibətləri baxımından deyil, həm də Yaxın Şərqdə qüvvələr balansı və NATO çərçivəsində koordinasiyanın dinamikası baxımından əhəmiyyətlidir. İran ətrafındakı gərginlik enerji və hərbi strategiyalara təsir edərkən, diplomatik dialoq potensial risklərin qarşısını almaq üçün mühüm vasitədir. Türkiyə üçün əsas prioritet regionda stabil və praqmatik siyasət yürütmək, həm NATO çərçivəsində, həm də qonşuluq siyasətində balansı qorumaqdır. Bu kontekstdə Ərdoğan-Merts koordinasiyası həm strateji manevr imkanlarını genişləndirir, həm də regional təhlükəsizlik məsələlərinin daha koordinasiyalı və proaktiv şəkildə idarə olunmasına yol açır”.
Günel Əlili
