ABŞ-də əcnəbilər üçün “Qızıl kart” və “Platinum kart” proqramları
ABŞ Prezidenti Donald Tramp ölkədə daimi yaşamaq hüququ əldə etmək istəyən əcnəbilər üçün “Qızıl kart” və “Platinum kart” proqramlarını təsdiqləyib. Yeni sistem çərçivəsində müəyyən məbləğ ödəyən şəxslərə və korporasiyalara xüsusi imtiyazlar veriləcək.
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli "İnformator.az"a açıqlamasında bildirib ki, “Qızıl kart” və “Platinum kart” proqramları qısa müddətdə büdcə gəlirlərini artıra bilər:
"Ağ Ev və administrasiya bununla dərhal böyük məbləğli gəlir toplamağı hədəfləyir. Bu, büdcəyə qısa müddətli boşluq doldurması və ya borcun azaldılması üçün resurs verə bilər.
İnvestisiya əvəzinə vergi olduğuna görə iqtisadi təsir məhdud və yönəlməmiş ola bilər. Ənənəvi “investor visa” (məsələn, EB-5) kapitalı və iş yerlərini hədəfləyir. Yeni “ödəniş əsaslı” modeldə pul dövlətə daxil olur, amma yerli biznesə istiqamətləndirilmiş investisiya və ya iş-yaratma zəmanəti olmaya bilər – bu halda uzunmüddətli real iqtisadi stimul məhdud qalacaq.
Daşınmaz əmlak və lüks seqmentdə qiymət təzyiqləri yarana bilər. Oxşar “golden visa” proqramları (Avropa misalları) şəhər mərkəzlərində və turistik zonalarda əmlak qiymətlərinə təsir göstərdiyi üçün ABŞ-də də belə proqramdan gələn tələbin lüks/elit mənzillər bazarında qiymətləri yuxarı çəkə biləcəyi ehtimalı var. Bu, bəzi yerli ictimai narazılığa və mənzil əlçatanlığı problemlərinə səbəb ola bilər.
İşgücü bazarına və innovasiyaya ikili təsir riski var. Eyni zamanda administrasiyanın H-1B və digər rəsmi yolları bahalaşdırmaq və ya məhdudlaşdırmaq planları varsa, yüksək ixtisaslı peşəkarların axını zəifləyə, texnoloji şirkətlərdə işçi çatışmazlığı və innovasiya xərcləri arta bilər. Bu, uzunmüddətli iqtisadi performansa mənfi təsir göstərmə potensialı daşıyır".
O, həmçinin qeyd edib ki, hüquqi və institusional qeyri-müəyyənlik xərcləri ola bilər:
"İmmiqrasiya siyasətində böyük dəyişikliklərin qanuni və məhkəmə mübahisələri, həmçinin Konqreslə münasibət problemləri yarada biləcəyi gözlənilir — bu da proqramın tətbiqinin və gəlirlərinin qeyri-müəyyənliyini artırır.
Ultra-varlı şəxslər və korporativ sponsorlar üçün güclü cazibədarlıq yarana bilər. $1M–$5M səviyyəsində “sürətli yol” (və ya vergi imtiyazları) təklif edən proqramlar əsasən çox zəngin insanları və böyük şirkətləri cəlb edəcək — onlar üçün qısa müddətdə məskunlaşma-rezidensiya almaq daha əlçatan olacaq. Buna görə ultra-varlılar arasında maraq böyük olmalıdır.
Adi miqrantlar üçün təsiri məhduddur. Əksər miqrantlar üçün (məsələn, peşəkarlar, ailə əsaslı müraciətlər və ya siyasi sığınacaq axtaranlar) bu proqram əlçatan deyil. Yəni ümumi miqrasiya axınına və ya immiqrasiya marağında böyük genişlənmə gətirməyəcək.
Sürətli müraciət-xüsusi imtiyazlar siyasi və brend məna daşıyır. Proqram həm də yüksək gəlirli xarici şəxslərə ABŞ-də vergi və yaşayış üstünlükləri verirsə, bəzi şəxslər üçün “təhlükəsiz liman” və ya vergi planlaşdırması baxımından cəlbedici olacaq. Lakin məhdudiyyətlər (vətəndaşlıq üçün şərtlər, vergitutma qaydaları, faktiki qalma tələbləri və s.) və hüquqi risklər müraciət marağını dəyişə bilər.
Avropa “golden visa”ların təcrübəsi ortadadır. Portuqaliya, İspaniya, Yunanıstan və s. kimi ölkələrdə rezidensiya üçün sərmayə proqramları olub. Bunların bir hissəsi mənzil bazarlarında qiymət artımı və mənzillərin əlçatanlığının pisləşməsi səbəbindən yenidən nəzərdən keçirilib və ya məhdudlaşdırılıb. Bu təcrübə göstərir ki, passiv sərmayəyə əsaslanan “rezidensiya üçün al” sxemlərinin lokal sosial və bazar təsirləri mühüm narahatlıq doğura bilər.
Böyük investor marşrutlarının getdikcə sərtləşməsi nəzərə çarpabilir. Bəzi böyük ölkələr investor vizalarını ya bağlayıb, ya da şərtlərini sərtləşdirib. Əsas səbəblər odur ki, vergi vasitəsilə passiv sərmayənin istənilən iqtisadi fayda yaratmaması və milli təhlükəsizlik-şəffaflıq narahatlıqlarıdır. ABŞ-in yeni modelində də məhz bu suallar (mənbə, şəffaflıq, anti-pul yuyulma, təhlükəsizlik yoxlamaları) ön plana çıxacaq".
Billurə Quliyeva
