Yaxın Şərqdə hərbi aktivliyin artması regionda yeni gərginlik dalğasına səbəb olub. ABŞ-nin Al Minhad Air Base ətrafında hərbi təyyarə və helikopterlərinin sayını artırması mümkün əməliyyat ehtimallarını gündəmə gətirib.

Mövzu ilə bağlı “İnformator.az”a açıqlamasında politoloq Fuad Həsənov bildirib ki, ABŞ-nin Yaxın Şərqdə hərbi mövcudluğunu artırması hazırkı mərhələdə spontan qərar deyil, uzun müddətdir davam edən siyasi və hərbi təzyiqlərin nəticəsidir:

“Xüsusilə, İsrailin İranı öz milli təhlükəsizliyi üçün ekzistensial təhdid kimi görməsi və bu mövqeni ardıcıl şəkildə Vaşinqtona ötürməsi ABŞ-ni getdikcə daha sərt seçimlər qarşısında qoyur. Bu kontekstdə Prezident Donald Trumpın mart ayında İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlar xüsusi diqqət çəkir. Həmin əməliyyat ABŞ Konqresinin açıq və spesifik səlahiyyəti olmadan həyata keçirilib və ABŞ qanunvericiliyinə əsasən 60 gün ərzində ya dayandırılmalı, ya da Konqres vasitəsilə legitimləşdirilməli idi. Bu fakt onu göstərir ki, ABŞ daxilində belə, İranla birbaşa müharibə mövzusunda institusional konsensus yoxdur”.

Hazırda hərbi qüvvələrin artırılması birbaşa hücum qərarından daha çox, təzyiq aləti və eskalasiyanın idarə olunması mexanizmi kimi çıxış edir. ABŞ həm İsrailə təhlükəsizlik zəmanəti verməyə, həm də İrana mesaj ötürməyə çalışır. Vaşinqtonun siyasi konfiqurasiyası müharibə istəmir, lakin regional balansın birtərəfli dəyişməsinə də seyrçi qala bilməz. Bununla belə, Yaxın Şərqin reallığında bu cür “məhdud və nəzarətli” addımların sürətlə genişmiqyaslı qarşıdurmaya çevrilməsi riski həmişə yüksək olub.

Yaxın Şərqdə gərginliyin dərinləşməsi ilk növbədə qlobal təhlükəsizlik və iqtisadi sistemə zərbə vurur. Enerji daşıyıcılarının qiymətində dalğalanmalar, nəqliyyat və ticarət marşrutlarının risk altına düşməsi, eləcə də yeni humanitar böhranlar bu prosesin qaçılmaz nəticələridir. Azərbaycan üçün risklər birbaşa hərbi xarakter daşımır, lakin dolayı və strateji təsirlər kifayət qədər ciddidir.

Bir tərəfdən enerji bazarlarında qeyri-sabitlik qısamüddətli iqtisadi üstünlüklər yarada bilsə də, uzunmüddətli perspektivdə qlobal tələbatın azalması və investisiya risklərinin artması təhlükəsi mövcuddur. Digər tərəfdən, ABŞ–İran qarşıdurmasının kəskinləşməsi Cənubi Qafqazın da böyük güclər arasında geosiyasi rəqabət zonasına daha çox cəlb olunması riskini artırır.

Bundan əlavə, regionda güc siyasətinin normaya çevrilməsi beynəlxalq hüququn və diplomatik mexanizmlərin zəifləməsi deməkdir ki, bu da daha kiçik və orta dövlətlər üçün manevr imkanlarını daraldır. Bu baxımdan Azərbaycan üçün əsas çağırış rasional və balanslı xarici siyasət kursunu qorumaq, hərbi ritorikadan uzaq durmaq və regional sabitliyin tərəfdarı kimi mövqeyini gücləndirməkdir.

Nəticə etibarilə, Yaxın Şərqdəki gərginlik yalnız uzaq bir münaqişə deyil; bu, enerji təhlükəsizliyindən tutmuş diplomatik manevr imkanlarına qədər Azərbaycan üçün dolayı, lakin real risklər yaradan qlobal prosesin tərkib hissəsidir.

Gövhər Mehyəddinova