Ankara və Dəməşq hərbi əməkdaşlıq müqaviləsi imzalayacaq
Türkiyə və Suriya hərtərəfli hərbi əməkdaşlıq müqaviləsi imzalayacaq.
Məsələ ilə bağlı politoloq Elman Telmanoğlu “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, Türkiyə və Suriya arasında hərtərəfli hərbi əməkdaşlıq müqaviləsinin imzalanması xəbəri Yaxın Şərq regionunda yeni bir geosiyasi mərhələnin başlaya biləcəyini göstərir:
“Bu addım yalnız iki ölkənin münasibətlərində deyil, həm də regiondakı güc balansında, ərəb dünyasında mövqe dəyişikliklərində və beynəlxalq münasibətlərdə mühüm təsirlərə səbəb ola bilər. Regional güc balansında dəyişikliklər, Türkiyə və Suriya uzun illərdir qarşı-qarşıya dayanan, xüsusilə Suriyada baş verən vətəndaş müharibəsi və PKK/YPG məsələsi üzərində ziddiyyət yaşayan iki ölkədir. Lakin bu əməkdaşlıq İranın regional təsirini balanslaya bilər. Suriya uzun müddətdir İranın dəstəyinə arxalanırdı. Türkiyə ilə yaxınlaşma, Əsədin daha çox manevr imkanları əldə etməsi deməkdir. PKK/YPG-yə qarşı birgə mövqe formalaşa bilər, bu isə Suriyanın şimalındakı müstəqil kürd qurumlarının qarşısını almaq üçün mühüm addım ola bilər. Rusiyanın bölgədəki koordinasiya rolunu gücləndirə bilər, çünki bu yaxınlaşma ehtimal ki, Moskvanın razılığı və təşviqi ilə baş tutur. Bu dəyişikliklər xüsusilə ABŞ-nin Suriyada dəstəklədiyi kürd qüvvələrinə qarşı birgə mövqenin formalaşmasına və ABŞ-Türkiyə-Suriya arasında yeni bir dinamikanın yaranmasına səbəb ola bilər.
Bəs Ərəb dünyasında Türkiyənin mövqeyi necə dəyişəcək? Ərəb ölkələrinin böyük əksəriyyəti Əsəd rejiminin legitimliyini tanımağa başlayıb və Suriyanın Ərəb Liqasına qayıdışı da bunu təsdiqləyir. Bu baxımdan, Türkiyə əvvəlki “rejim dəyişiklikləri” siyasətindən uzaqlaşaraq, daha praqmatik yanaşma sərgiləyir və bu, ərəb ölkələri arasında onun etibarlılığını artıra bilər. Əgər Türkiyə Suriyanın yenidənqurma və sabitləşmə mərhələsində rol alarsa, bu, onun ərəb dünyasında sabitlik təmin edən vasitəçi imicini gücləndirə bilər. Digər tərəfdən, Türkiyənin Suriyada hərbi varlığına qarşı bəzi ərəb ölkələrində (xüsusilə Misir və BƏƏ-də) ehtiyatlı münasibət davam edə bilər.
Qətər, Türkiyənin əsas strateji müttəfiqi olaraq bu əməkdaşlığı müsbət qarşılayacaq. Hər iki ölkə həm də Suriya müxalifətini dəstəkləyən əsas aktorlar olmuşdular və indi bu dönüşü siyasi realizm nümunəsi kimi qiymətləndirə bilərlər. Səudiyyə Ərəbistanı daha mürəkkəb mövqe tuta bilər. Bir tərəfdən, Suriyanın ərəb dünyasına reinteqrasiyasını dəstəkləyir, digər tərəfdən isə Türkiyənin hərbi təsirinin artmasından narahat ola bilər. BƏƏ və Misir kimi ölkələr isə bu prosesə ehtiyatla yanaşacaq, lakin Suriyanın sabitliyi naminə əməkdaşlıq imkanlarını tamamilə rədd etməyəcəklər".
Politoloqun sözləri görə, Türkiyədə bu addımın ictimaiyyət tərəfindən qarışıq qarşılanacağı ehtimal olunur:
"Əsəd rejiminə qarşı illərlə aparılan sərt ritorika və Suriya müxalifətinə dəstək verildiyi nəzərə alınarsa, hökumət bu dönüşü xalq qarşısında “PKK və terrorla mübarizə zərurəti” ilə əsaslandıracaq.
Suriyada isə Əsəd rejimi bu əməkdaşlığı “qələbənin və beynəlxalq tanınmanın rəmzi” kimi təqdim etməyə çalışacaq. Lakin ölkə daxilindəki müxalifət və bəzi toplumlar (xüsusilə kürd icmaları) buna etiraz edə bilər.
Ümumi nəticədə yaranan siyasi mənzərə isə Türkiyə və Suriya arasında hərbi əməkdaşlıq sadəcə ikitərəfli münasibətlər deyil, həm də Yaxın Şərqdə yeni bir balansın formalaşmasının əlamətidir. Bu addım, regional güclər arasındakı münasibətləri yenidən şəkilləndirə bilər, Türkiyənin ərəb dünyasında yeni rola keçidini sürətləndirə bilər və Suriya münaqişəsində yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Bu prosesin uğurlu olub-olmaması isə həm daxili legitimlik, həm də beynəlxalq koordinasiyadan asılı olacaq”.
Çimnaz Telmanqızı
