Ermənistanda sərhəd açıldıqdan sonra Türkiyə ilə ticarətin üç dəfə artacağını gözləyirlər
Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin üç dəfə artmasına səbəb olacaq.
Mövzu ilə bağlı “İnformator.az”a açıqlamasında siyasi şərhçi Hasan Oktay bildirib ki, Sovyetler birliği de aldıktan hemen sonra Türkiye üç güney Kafkasya ülkesine tanımış sınır kapılarını açmış Gürcistan ve Azerbaycan ile diplomatik ilişki kurup Ermenistan’la diplomatik ilişki kurmayı tehire salmıştı:
“Çünkü Ruslar Çarlık döneminde başlayan Sovyet döneminde devam eden ama federasyon döneminde de devam etmesini arzu ettikleri Güney Kafkasya politikasını Ermeniler üzerinden yürüterek Ermenistan’ın Azerbaycan topraklarını işgale icaze vermişti. Ruslar Güney Kafkasya‘yı kontrol altında tutarsa bütün Türkistan coğrafyasını kontrol ederim mantığını Çalık döneminde öğrenmiş ve devam ettirmişlerdi. Ermenistan Ruslar adına Güney Kafkasya’da çok önemli roller üstlendiğini zannederek varlıklarını sürdürmeye çalışmışlardı. Fakat dünya Jeopolitiği Türkiye’nin ve Azerbaycan’ın her geçen gün dostunun artırılması ve bölgede önemli devlet olarak ayakların üzerinde durması Ermenistan‘ı oldukça sıkıntılı bir konuma düşürmüştü. Türkiye üç Güney Kafkasya ülkesini tanıyıp sınır kapılarını açtığında Ermenistan’ın geleceği açısından son derece önemli bir hamle olduğunu fark edemedi. Rusya adına Azerbaycan topraklarının işgale devam edince Türkiye Kelbecer‘in işgalini gerekçe göstererek Ermenistanlısının kapılarını kapatmıştı. Bu ambargo Ermenistan‘ın bölgede çok sıkıntılı bir duruma düşürdü. Paşinyanı taşıyan aslında bu ambargo‘nun Ermeni halkı üzerindeki oluşturduğu ekonomik krizin bir yansıması olarak karşımıza çıkmıştı. Paşinyan iftara geldikten sonra Rusya’dan ilişkilerini zayıflatıp koparmak ve kendi ayakları üzerinde durabilmek adına bölgede yeni araçlara kalkıştı. 27 Eylül 2020’de başlayıp 9 Kasım’a kadar devam eden 44 günlük savaşta Azerbaycan topraklarını işgal eden kurtardıktan sonra Güney Kafkasya‘da yeni bir jeopolitik süreç başladı. Türkiye 1993’te Kel berjer’in işgali ile kapatmış olduğu sınır kapılarını 10 Kasım ateşkes anlaşmasıyla Kelbecer‘in Azerbaycan toprağı olduğu resmen ilan edilince Türkiye’nin Ermenistan‘la sınır kapılarını kapatma gerekçesi ortadan kalkmış oldu. Fakat Türkiye beş yıldır sınır kapıları kozunu Türkiye Ermenistan Azerbaycan üçlü Barışına dönüşsün diye beklemektedir. Ermenistan ile Azerbaycan arasında görüşmeler uzadıkça araya yeni aktörler girmeye başladı. Güney Kafkasya’da barış umudu her geçen gün zayıfladığını hisseden Türkiye acilen üçlü bir barış anlaşması yapmayı ön koşulsuz dillendiriyor. Ermenistan Azerbaycan‘la barış görüşmelerini sürdürürken bu iyi niyet göstergesinin bir karşılığı olarak Türkiye’den de sınır kapılarının açılmasını ummaktadır. kapılar açıldığı taktirde Ermenistan‘a Türkiye’den daha kolay mal akışı söz konusu olacak. Şu an Gürcistan ve İran üzerinden Türkiye malları Ermenistan‘a ulaştığı için nakliye ücretleri ister istemez fiyatları olumsuz yansımaktadır. Ermenistan bu ekonomik krizde Türkiye’den gelen malların daha ucuz bir şekilde Ermeni pazarına ulaşması ve kolay ulaşımdan dolayı da daha çok karşılıklı ticaretin yapılabileceği tezini ileri sürmektedir. Buradan hareketle Türkiye elerimiz İstanbul arasında ticaretin üç kat artacağını ifade ederek bir anlamda Türkiye’deki ekonomik krizde göz önünde bulundurularak Türk dış işlerini kapıyı açma konusunda iştahlandırmak istiyor. Oysa Türkiye’nin sınır kapısını kapatma gerekçesi ortadan kalkmış olmasına rağmen Türkiye Azerbaycan Ermenistan üçlü Barış‘ı gerçekleştirmek için bunu koz olarak kullanmaya devam etmek istiyor. Sınır kapılarının açılması halinde İran ve Gürcistan devredışı kalacağı için bu hareketlilik daha hızlı olacak ve Türkiye’nin doğu vilayetleri ile Ermenistan ciddi anlamda bundan istifade edecekler. Burada önemli olan sınır kapılarının açılması değil burada önemli olan Azerbaycan Ermenistan Türkiye üçlü barış’ı test edilerek hızlı geçiş anlaşmalarıyla Türkiye Ermenistan Azerbaycan münhasır ekonomik bölge ilan edilerek Güney Kafkasya’da çok önemli bir stratejik ve ekonomik hareketlilik oluşturulabilir. Türkiye tek taraflı olarak Ermenistan‘la Sınır kapılarını açması Azerbaycan Ermenistan ilişkilerine fayda sağlamayacağı gibi Türkiye Azerbaycan ilişkilerinde de duygusal kopuşlar oluşturabilir onun için Türkiye Ermenistan sınır kapılarını kapatma gerekçesi ortadan kalkmış olmasına rağmen bu sürecin Güney Kafkasya’da kalıcı barış‘a tesir etmesi için sınır kapıları kozunu elinde bulundurmaktadır. Bu konuda Azerbaycan Türkiye’nin hassasiyetini göz önünde bulundurmalı Türkiye’de Azerbaycan’a topraklarınızı işgalden kurtardınız artık üçlü barış zamanı demesi gerekir. Ermenistan’da önümüzdeki aylarda seçimler olduğu için Paşinyan tekrar seçilebilmek adına bir çok kazanımlar elde etmek istiyor. Üçlü barış Paşinyan için son derece önemli olmasına rağmen en azından Türkiye ile sınırları açma başarısını göstermesi bile Paşa’nın iktidarda devam etmesinin önünü açabilir. Fakat Türkiye Ermenistan sınır kapıları açıldığında Azerbaycan’ın buna tepkisi ne olacak Azerbaycan Ermenistan barışı daha bilinmeyen bir tarihe ötelendiir mien önemlisi Türkiye Azerbaycan ilişkileri bundan nasıl etkilenir soruları karşımızda durmaktadır bu soruları ve sorunları bir kalemde devre dışı bırakabilmek için acilen Türkiye Ermenistan Azerbaycan güçlü barış imzalanıp Azerbaycan’ın bütün yollarını Türkiye Azerbaycan arasındaki ulaşıma koşulsuz ve öncelikli açılmasını sağlamak gerekir. Bu da Güney Kafkasya’ya istikrar huzur ekonomik hareketlilik getirir Güney Kafkasya’nın bundan başka çıkar yolu yoktur “.
Reyhan Quliyeva
