ÜST hüquqi cəhətdən məcburi olan pandemiya müqaviləsi ilə razılaşır

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) üzvləri gələcək pandemiyalarla daha yaxşı mübarizə aparmaq üçün qanuni qüvvəyə malik olan müqavilənin mətnini razılaşdırıblar.

Müqavilə Covid-19 epidemiyası zamanı müşahidə olunan təşkilatlanma və resurslar uğrunda rəqabətin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulub.

Əsas elementlərə elm adamlarının və əczaçılıq şirkətlərinin müalicə üsulları və peyvəndlər hazırlamaq üçün daha sürətli işləməsini təmin etmək üçün yeni xəstəliklər haqqında məlumatların sürətli mübadiləsi daxildir.

İlk dəfə olaraq ÜST-nin özü də maskalar, tibbi xalatlar və digər fərdi qoruyucu vasitələr (PPE) üçün qlobal təchizat zəncirlərinə ümumi baxışa sahib olacaq.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktoru Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus müqaviləni "daha təhlükəsiz dünyaya doğru ortaq səyahətimizdə əhəmiyyətli bir mərhələ" olaraq xarakterizə edib.

“Üzv dövlətlər çoxtərəfliliyin canlı və sağlam olduğunu və bölünmüş dünyamızda xalqların hələ də ümumi zəmin tapmaq və ortaq təhdidlərə ortaq cavab vermək üçün birlikdə işləyə biləcəyini nümayiş etdirdilər”,- deyib.

Çərşənbə günü erkən əldə edilən hüquqi müstəviyə malik pakt üzv dövlətlər arasında üç illik danışıqlardan sonra əldə edilib.

ÜST-nin 75 illik tarixində yalnız ikinci dəfədir ki, bu tip beynəlxalq razılaşma əldə edilir – birincisi 2003-cü ildə tütünə qarşı mübarizə sazişidir.

Gələn ay Ümumdünya Səhiyyə Assambleyasına toplaşacaqları zaman üzvlər tərəfindən hələ də rəsmi şəkildə qəbul edilməlidir.

Prezident Donald Tramp qlobal səhiyyə agentliyindən çıxmaq qərarını elan etdikdən sonra ABŞ müzakirəçiləri yekun müzakirələrin bir hissəsi olmayıb və ABŞ 2026-cı ildə ayrıldığı zaman pakta bağlı olmayacaq.

Razılaşdırılmış şərtlərə əsasən, ölkələr gələcək epidemiya zamanı pandemiya ilə əlaqəli dərmanların bütün dünyada mövcud olmasını təmin etməli olacaqlar.

İştirakçı istehsalçılar peyvənd, terapevtik və diaqnostika istehsalının 20%-ni ÜST-ə ayırmalı olacaqlar. Ən azı 10% ianə verilməli, qalan hissəsi isə sərfəli qiymətlərlə təmin edilməlidir.

Ölkələr, eyni zamanda, "qarşılıqlı razılaşdırıldığı" müddətcə səhiyyə texnologiyalarının daha yoxsul ölkələrə ötürülməsini təsdiqləyiblər.

Bu, pandemiya zamanı daha çox yerli peyvənd və dərman istehsalına imkan verməli idi, lakin bənd son dərəcə mübahisəli idi.

İnkişaf etməkdə olan ölkələr hələ də varlı xalqların Covid-19 zamanı peyvəndlər alıb yığdıqlarına qəzəblidirlər, böyük əczaçılıq sənayesi olan ölkələr isə məcburi köçürmələrin tədqiqat və inkişafa xələl gətirə biləcəyindən narahatdırlar.

Müqavilənin əsasını əczaçılıq şirkətləri arasında daha sürətli məlumat mübadiləsinə imkan verən Patogen Giriş və Faydaların Paylaşılması Sistemi (PABS) təşkil edir.

Bu, həmin firmalara gələcək epidemiya zamanı yeni dərmanlar üzərində işləməyə daha tez başlamağa imkan verməlidir.

BBC

Nəzrin Məmmədova