Nəsir İmanquliyev: Xəbərin arxasında həqiqət, sözün arxasında məsuliyyət dayanır

Jurnalistikanın tarixində elə insanlar var ki, onlar sadəcə öz dövrlərinin mətbuatını formalaşdırmır, gələcək nəsillərin peşə anlayışına da istiqamət verirlər. Onların adı zamanla bir insanın bioqrafiyasından çıxaraq bütöv bir məktəbin adına çevrilir. Professor Nəsir İmanquliyev Azərbaycan jurnalistikasında məhz belə iz qoymuş şəxsiyyətlərdəndir.

 
Bəzən bir insanın böyüklüyünü anlamaq üçün onun tutduğu vəzifələrə deyil, yetişdirdiyi insanlara, yaratdığı dəyərlərə və yoxluğundan sonra belə davam edən təsirinə baxmaq kifayətdir. Nəsir İmanquliyevin həyat və fəaliyyətinə nəzər saldıqda qarşımıza yalnız görkəmli redaktor və professor deyil, jurnalistikanı peşədən daha artıq mənəvi məsuliyyət hesab edən bir ziyalı obrazı çıxır.

 
1911-ci il dekabrın 22-də Bakıda dünyaya gələn Nəsir İmanquliyev Azərbaycan mətbuatının inkişafına, jurnalistika təhsilinin formalaşmasına və peşəkar jurnalist nəslinin yetişdirilməsinə ömrünün böyük hissəsini həsr edib. Lakin onun irsini yalnız gördüyü işlərin xronologiyası ilə izah etmək bu şəxsiyyətin əhəmiyyətini tam ifadə etməz. Əsas məsələ onun Azərbaycan jurnalistikasına hansı düşüncə tərzini gətirməsi və bu düşüncənin bu gün bizə nə deməsidir.
 

Qəzet səhifələrindən cəmiyyətin yaddaşına
 

Nəsir İmanquliyevin jurnalistika tarixindəki xidmətlərindən danışarkən “Bakı” və “Baku” axşam qəzetlərini xüsusi qeyd etmək lazımdır. O, bu nəşrlərin yaradılması və inkişafında mühüm rol oynayıb, uzun illər onların baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib.

 
Həmin dövrün mətbuatını bugünkü informasiya mühiti ilə müqayisə etdikdə bir fərq aydın görünür: indi informasiya saniyələr ərzində yayıla bilir, o zaman isə hər bir qəzet nömrəsinin hazırlanması böyük zəhmət, diqqət və məsuliyyət tələb edirdi. Buna baxmayaraq, Nəsir İmanquliyevin rəhbərlik etdiyi nəşrlər operativliyi, mövzu rəngarəngliyi və oxucu marağı ilə seçilirdi.

 
Onun redaktorluq fəaliyyəti göstərirdi ki, qəzet yalnız hadisələri sadalayan vasitə olmamalıdır. O, cəmiyyətin nəfəsini duymalı, insanların gündəlik həyatına toxunmalı, onların problemlərini görünən etməlidir. Mətbuatın nüfuzu da məhz oxucu ilə qurduğu bu münasibətdən yaranır.
 

Məncə, Nəsir İmanquliyevin ən mühüm uğurlarından biri qəzetə sadəcə informasiya mənbəyi kimi deyil, ictimai düşüncənin formalaşdığı məkan kimi yanaşması idi. Bu gün sosial şəbəkələrdə milyonlarla məlumatın dolaşdığı bir vaxtda belə həmin yanaşma öz aktuallığını itirməyib. Çünki informasiya çoxaldıqca etibarlı sözə ehtiyac da artır.
 

Bir müəllimin ən böyük əsəri yetişdirdiyi nəsildir
 

Nəsir İmanquliyevin fəaliyyətinin ən dəyərli istiqamətlərindən biri də pedaqoji irsidir. O, 1947-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb və 1998-ci ilədək jurnalistika təhsilinin inkişafına xidmət edib. Müəllim, dosent və professor kimi çalışaraq Azərbaycan jurnalistikasının müxtəlif nəsillərinin formalaşmasında iştirak edib.
 

Burada mənim diqqətimi çəkən bir məqam var: insan qəzet yarada bilər, kitab yaza bilər, elmi fəaliyyət göstərə bilər. Lakin özündən sonra düşünən, araşdıran, sual verən və cəmiyyətə xidmət edən insanlar yetişdirmək daha böyük məsuliyyətdir.
 

Nəsir İmanquliyev üçün müəllimlik yalnız auditoriyada bilik ötürmək deyildi. Onun tələbələrlə münasibətində peşəkarlıqla yanaşı, insanlıq, qayğı və mənəvi təmizlik də mühüm yer tuturdu. Onun haqqında xatirələrdə tələbələrinə dəstək olması, onların yazı yazmasına şərait yaratması və gənclərin inkişafına xüsusi diqqət göstərməsi də vurğulanır.
 

Bu məqam mənim üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki jurnalistika fakültəsinin birinci kurs tələbəsi olaraq anlayıram ki, bu peşəyə hazırlaşmaq yalnız nəzəri bilikləri mənimsəməkdən ibarət deyil. Jurnalist olmaq üçün hadisələrə fərqli baxmağı, doğru sual verməyi, insanları dinləməyi və yazdığın hər sözün məsuliyyətini daşımağı öyrənmək lazımdır.
 

Nəsir İmanquliyevin pedaqoji fəaliyyəti sübut edir ki, yaxşı müəllim yalnız dərs keçdiyi müddətdə deyil, yetişdirdiyi tələbələrin fəaliyyəti ilə də yaşayır. Onun məktəbinin bu gün də xatırlanması təsadüfi deyil.
 

Sürət dövründə həqiqəti qorumaq: Nəsir İmanquliyevin müasir jurnalistlərə dərsi
 

Bu gün jurnalistika yeni bir mərhələdədir. Rəqəmsallaşma, sosial şəbəkələr, süni intellekt və informasiya texnologiyaları xəbər istehsalını və yayılmasını köklü şəkildə dəyişdirib. Artıq hər kəs məlumat paylaşa, hadisəni lentə ala və özünü informasiya mənbəyinə çevirə bilər. Lakin burada mühüm bir sual ortaya çıxır: məlumat paylaşmaqla jurnalist olmaq arasında fərq nədir?
 

Məncə, bu fərqin əsasını məsuliyyət təşkil edir.
 

Bir məlumatın sürətlə yayılması onun doğru olması demək deyil. Bir xəbərin minlərlə insan tərəfindən paylaşılması onun etibarlı mənbədən gəldiyini sübut etmir. Məhz buna görə müasir jurnalist yalnız texnologiyadan istifadə etməyi deyil, məlumatı yoxlamağı, faktla rəyi ayırmağı, qərəzsizliyi qorumağı və ictimai marağı şəxsi maraqlardan üstün tutmağı bacarmalıdır.
 

Nəsir İmanquliyevin redaktorluq təcrübəsi bu baxımdan müasir media üçün də mühüm nümunədir. O, vaxtilə operativ, dəqiq, maraqlı və rəngarəng xəbərlərə üstünlük verirdi. Bu gün isə həmin prinsiplər yeni texnologiyalarla birləşərək daha böyük əhəmiyyət qazanır.
 

Əgər ötən əsrdə qəzet oxucu etimadını qazanmaq üçün çalışırdısa, bu gün rəqəmsal media həmin etimadı qorumaq üçün mübarizə aparır. Vasitələr dəyişib, lakin jurnalistikanın əsas missiyası dəyişməyib.
 

Burada Nəsir İmanquliyevin irsindən çıxardığım əsas nəticə budur: jurnalistikanın gələcəyi texnologiyanın nə qədər inkişaf etməsindən deyil, həmin texnologiyadan istifadə edən jurnalistin nə qədər dürüst olmasından asılıdır.
 

Süni intellekt məlumatı emal edə, mətn hazırlaya, görüntü yarada bilər. Ancaq cəmiyyət qarşısında mənəvi məsuliyyəti dərk etmək, ədalətli mövqe seçmək və həqiqətin müdafiəsinə qalxmaq insanın peşəkar vicdanından başlayır. Buna görə də gələcəyin jurnalisti texnologiya ilə rəqabət aparan deyil, texnologiyanı etik prinsiplərlə idarə etməyi bacaran şəxs olmalıdır.
 

Jurnalistikanın görünməyən tərəfi: insanlıq
 

Jurnalistikanı yalnız yazılan mətnlər, hazırlanan reportajlar və yayımlanan xəbərlərlə ölçmək olmaz. Bu peşənin görünməyən, lakin ən vacib tərəfi insana münasibətdir.
 

Nəsir İmanquliyevin şəxsiyyətində bu xüsusiyyət xüsusi yer tuturdu. Onun haqqında xatirələrdə peşəkarlığı ilə yanaşı, nəcibliyi, tələbələrinə qayğısı və mənəvi keyfiyyətləri də ön plana çəkilir. Bu isə bizə vacib bir həqiqəti xatırladır: yaxşı jurnalist olmaq üçün əvvəlcə yaxşı insan olmağı bacarmaq lazımdır.
 

Çünki jurnalist bəzən bir insanın taleyindən, bir ailənin problemindən, cəmiyyətin ağrılı məsələsindən yazır. Belə məqamlarda onun qələmi yalnız məlumat ötürmür, həm də insanların həyatına toxunur. Məhz buna görə peşəkarlıqla yanaşı, empatiya, vicdan və obyektivlik də jurnalistin əsas keyfiyyətləri sırasında olmalıdır.
 

Mənim qənaətimcə, Nəsir İmanquliyevin məktəbinin ən mühüm dərslərindən biri də budur: jurnalist öz yazısında insanı unutduğu an peşəsinin mahiyyətindən uzaqlaşır.
 

Nəticə: Bir imza, neçə-neçə nəsil və bitməyən dərs
 

Nəsir İmanquliyev 1998-ci il martın 7-də dünyasını dəyişib. Lakin onun adı Azərbaycan jurnalistika tarixində yaşamaqda davam edir. Çünki bəzi insanların ömrü təqvimdəki tarixlərlə deyil, yaratdıqları dəyərlərin davam etdiyi müddətlə ölçülür.
 

Bu gün onun 115 illik yubileyinə həsr olunan “Professor Nəsir İmanquliyev dərsləri” layihəsinin keçirilməsi də məhz belə bir mənəvi davamlılığın göstəricisidir. Bu layihə gənc jurnalistlərə yalnız keçmişin görkəmli nümayəndəsini tanıtmaqla kifayətlənmir, həm də peşənin gələcəyi barədə düşünmək imkanı yaradır.
 

Mən Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin tələbəsi kimi hesab edirəm ki, Nəsir İmanquliyevin irsini öyrənmək bizim üçün sadəcə akademik vəzifə deyil. Bu, seçdiyimiz peşənin dəyərlərini dərk etmək, özümüzə nümunə götürəcəyimiz şəxsiyyətləri tanımaq və gələcək fəaliyyətimizə məsuliyyətlə yanaşmaq deməkdir.
 

Bəlkə də illər sonra biz də müxtəlif redaksiyalarda çalışacaq, xəbərlər hazırlayacaq, müsahibələr götürəcək, cəmiyyətin problemlərini işıqlandıracağıq. O zaman qarşımıza çıxacaq ən böyük sınaq texnologiyanı bilmək deyil, həqiqətin yanında qala bilmək olacaq.
 

Nəsir İmanquliyevin həyat yolu mənə bir daha göstərir ki, jurnalistikanın ən böyük uğuru məşhur olmaq deyil, etibar qazanmaqdır. Çünki xəbər unudula bilər, qəzet arxivə çevrilə bilər, texnologiya köhnələ bilər. Ancaq dürüst sözün yaratdığı etimad zamanın sınağından keçir.
 

Nəsir İmanquliyev bizə yalnız necə yazmağı deyil, yazdığımız sözün qarşısında necə dayanmağı öyrədən jurnalistika məktəbinin banilərindəndir. Onun dərsi isə bu gün də davam edir: zaman dəyişir, informasiya vasitələri yenilənir, amma həqiqətə sədaqət jurnalistin dəyişməz vəzifəsi olaraq qalır.

Aysu Məmmədova